Luxemburgse premier Frieden vervangt De Wever en Jetten op EU-top in Dublin

Luxemburgs premier Luc Frieden nam vrijdag op de informele Europese top in Dublin de plaats in van zowel premier Bart De Wever als zijn Nederlandse ambtgenoot in wording Rob Jetten. De Wever bleef in Brussel voor de begrotingsonderhandelingen met zijn coalitiepartners. Jetten (D66) kon door een regeringscrisis in Nederland evenmin naar Ierland reizen. Zo’n informele top kent geen vaste agenda. Landen mogen zich dan ook laten vervangen.

Volgens Frieden liggen de standpunten van de Benelux-premiers op de top, onder meer over steun aan Oekraïne, veiligheid en artificiële intelligentie, op één lijn. De drie premiers houden elkaar op de hoogte via een gezamenlijke WhatsApp-groep, zei hij. Frieden is premier van Luxemburg. België, Nederland en Luxemburg werken binnen het Benelux-samenwerkingsverband al decennia samen. Voor Europese toppen stemmen de drie landen doorgaans hun standpunten op voorhand af.

Jettens afwezigheid komt door spanningen binnen zijn eigen coalitie: D66 en CDA loodsten een belastinghervorming door het Nederlandse parlement zonder steun van coalitiepartner VVD. VVD-leider Dilan Yeşilgöz liet in het midden of en hoe de samenwerking nog verdergaat. Jetten onderhandelt als beoogd premier over een nieuwe Nederlandse regering. Een nieuwe scheur in zijn coalitie kan hij zich nu niet veroorloven, en dat verklaart zijn afwezigheid in Dublin.

In België draait de begrotingscrisis intussen al weken. De Wever is de eerste premier die de Vlaams-nationalistische partij N-VA levert. Hij leidt een brede coalitie van meerdere partijen die onderling vaak van mening verschillen over de overheidsfinanciën. Premier De Wever bood begin november zijn ontslag aan bij koning Filip, nadat hij er niet in slaagde een akkoord te sluiten met zijn coalitiepartners. De koning weigerde dat ontslag en vroeg De Wever de onderhandelingen voort te zetten. In het Belgische systeem kan de koning een aangeboden ontslag weigeren. Hij kan de regering ook vragen aan te blijven, in plaats van het ontslag meteen te aanvaarden. De federale coalitiepartijen onderhandelen al maanden over de begroting. Een akkoord blijft daarbij telkens net buiten bereik, ondanks herhaalde beloftes van doorbraken.

Sinds die weigering voert CD&V-voorzitter Sammy Mahdi druk op coalitiepartners MR en Vooruit, zodat De Wever maandag met een akkoord naar de koning kan. CD&V is de christendemocratische partij in de coalitie, MR de Franstalige liberalen en Vooruit de Vlaamse socialisten. Samen met N-VA en de Franstalige centrumpartij Les Engagés vormen ze de federale regering. De Wever zelf toonde zich in de Kamer, het Belgische parlement, optimistisch over een doorbraak, zonder verdere details te geven. Mahdi probeert zo te vermijden dat de onderhandelingen opnieuw vastlopen voordat de premier bij de koning terugkeert.

Tot die tijd lopen de begrotingsonderhandelingen in Brussel en de coalitiespanningen in Den Haag los van elkaar verder. Maandag moet duidelijk worden of De Wever die positieve boodschap daadwerkelijk aan de koning kan brengen. Ook in Nederland moet dan blijken of Jettens coalitie de breuk met de VVD alsnog kan voorkomen.