Cyberaanval treft koelsystemen bij tientallen supermarkten in België

Bij Delhaize zijn ongeveer veertig winkels getroffen door uitgevallen koelsystemen, verspreid over Vlaanderen en Wallonië. Bij Carrefour gaat het om ongeveer vijftien van de meer dan zevenhonderd vestigingen in België. Daar zijn alleen de vriesafdelingen geraakt en niet de hypermarkten. Delhaize en Carrefour zijn twee van de grootste supermarktketens van België, met vestigingen in alle regio’s van het land. De storingen zijn het gevolg van een cyberaanval die begon in de nacht van zondag 1 op maandag 2 november. Toen vielen bij tientallen Belgische supermarkten van onder meer Delhaize, Carrefour, Spar en Intermarché de koel- en vriessystemen uit. Bij Spar en Intermarché runnen zelfstandige uitbaters de vestigingen, anders dan bij de keten zelf. De temperatuur in de getroffen installaties liep daardoor op tot 15 graden. Grote supermarktketens sturen hun koelinstallaties doorgaans op afstand aan via een centraal systeem, zodat technici snel kunnen bijsturen bij storingen; precies dat systeem bleek nu kwetsbaar. Een afwijkende temperatuur merken klanten in de winkel zelf vaak niet meteen, omdat sensoren en alarmen dat normaliter als eerste signaleren.

Het federaal parket, het Belgische openbaar ministerie dat zware en grensoverschrijdende criminaliteit behandelt, maakte bekend een strafonderzoek te hebben geopend naar de aanval. Volgens het parket zijn de koelinstallaties van minstens 76 Belgische supermarkten getroffen. Dat een federaal parket zich over een zaak buigt, wijst in België doorgaans op de omvang of het grensoverschrijdende karakter van de feiten. Een strafonderzoek moet uitwijzen of er voldoende bewijs is om iemand te vervolgen voor computercriminaliteit.

Cyberveiligheidsexperts en Sabcobel, het bedrijf dat een deel van de getroffen koelinstallaties beheert, leggen uit hoe de aanval werkte. Sabcobel onderhoudt en beheert koelinstallaties voor winkels op afstand, via een systeem waarmee technici normaal gesproken temperaturen en storingen in de gaten houden en op afstand kunnen bijstellen. De aanvallers bemachtigden een beheerderswachtwoord van dat systeem. Daarmee activeerden ze op afstand de dooicyclus van de verdampers, de cyclus die normaal de ijsafzetting in de koelcellen wegsmelt. Zo liep de temperatuur in de koelcellen op. Zo’n toegangspunt op afstand is voor aanvallers aantrekkelijk, omdat het hen toelaat meteen meerdere installaties via één systeem te bereiken, zonder elke winkel apart te benaderen.

De gevolgen bleven niet beperkt tot België. Ook in Zweden meldden supermarkten van de ketens ICA en Coop een vergelijkbare verstoring van hun koelsystemen door een cyberaanval. ICA en Coop behoren tot de grootste supermarktketens van Zweden. Ook daar ging het om koelsystemen die, net als in België, via een centraal systeem op afstand worden aangestuurd.

Experts wijzen op gelijkenissen met een eerdere cyberaanval op koelinstallaties bij zo’n 150 Franse supermarkten, op 12 oktober. Winkels moesten toen al hun verse producten weggooien. Een directe link met de aanvallen in België en Zweden is nog niet vastgesteld.